ئهنداميش دووجۆره :
أ- ئهندامى ئاسايى /
ئهو ئهندامانهن كهئهركى بانگهشهو بڵاو كردنهوهى پرهنسيب وبناماكانى پارتهكهيان ناگرنه ئهستۆ تهنها ئهندامێكى ئاسايى پارتن ونايانهوێ نوێنهرى ئهو پارتهبن لهوژينگهيهى كهتيايى دا ئهژين وئامادهى يان لهكۆبونهوهكاندا كهمه بهڵام ئاشكران كهئهندامى ئهورۆژهن .
ب – ئهندامى كارا /
بناغهى سهرهكى پارتى سياسى وبهرپرسيارێتى وئهركى بڵاوكردنهوهى بنهماكانى پارتهكهيان لهئهستۆ گرتووه وبهردهوام لهكۆبونهوهكاندا ئامادهئهبن وجێ بهجێ كارى ئهوبرياروراسپاردانهن كهلهسهر خۆيانهوه دهردهچێت .
جياوازيهكانى نێوان ئهندام ولايهنگر :
ئهندام لايهنگر
1- برواى بهههموو پرهنسيبهكانى پارتهكه ههيه 1- برواى بهبهشێك لهبنهماوپرهنسيبى پارتهكه
ههيه
2- پهيوهنديهكى فهرمى ههيه بهپارتهكهى 2-پهيوهندى يهكى دۆستانهيه
3- پێويسته لهسهرى كارهكانى پارت جێبهجێ بكات 3- سهربهستهلهئهنجام دان ياخود ئهنجام نهدانى بهپێچهوانهشهوه توشى لێپرسينهوهئهبێت كارێك كهپهيوهندى بهپارتهكهوه ههبێت
دووهم // پرهنسيب وبنهما :
يهككێك لهسيفهتهكانى حزيب خۆگونجاندنه لهگهل واقيع واته ئاسايى يه لهچهپهوه بۆ راست ئا راستهى حزبهكه بگۆرێت ههموو پرنسيبێك ئهشێ بگۆرێ بهڵام گرنگ ئهوهيه كهى بگۆرێ بهپێى (بارودۆخ ) و (لهكوێ ) و (كێ ) بێگومان لهكۆنگرهى حزبدا (له محاچرهى مامۆستا رێبوار ) وهرگيراوه
پرهنسيبى حزبهكان لهكۆمهڵگايهكهوه بۆكۆمهڵگايهكى تر جياوازه : بۆنمونه
پرهنسيبى وهرگرتنى ئهندام لهزوربهى حزبه ديموكراتى يهكاندا بهچهند قۆناخێك دهروات بهم شێوهيه
1- داوايهك ئاراستهى ئيدارهى حزب ئهكرێت
2- ئيدارى حزب بهنامهى مۆركراو داواكار ئاگادار ئهكاتهوه
3- فۆرمێكى زانيارى پردهكاتهوه ئابونهى ديارى كگراو ئهدات ئيدارهى حزب وئۆرگانى چالاكى حزبى ديارى دهكرێت (ئهم پرۆسهيه ئهندام ولايهن گر لهيهك جيا ئهكاتهوه ) بهڵام له ئهمهريكا لهههردوحزب (كۆمارى ديموكراتى ) ئهورێورهسمهى سهرهوه رهچاهوناكرێت ئابونهش لهكهس وهرناگيرێ تهنها لهكاتى ههڵبژاردنهكاندا دهنگ بهكام حزب بدرێت لهليستى ئهو حزبهدا ناوى تۆمار ئهكرێت ئهوههلوێستهش كاتى يه خاوهنهكهى بۆى ههيه ئهگهر ويستى لهههڵبژاردنهكانى داهاتوودا سهنگهر بگوێزيتهوه بهلام لهكۆمهڵگا دوواكهوتو تازهپێگهيشتووهكاندا تهواو جياوازه
(7)
جهماوهر سهرچاوهى هێزوتواناو دهستهڵاتى حزبهكانه وهرگرتنى ئهندام ئهكهوێته چوارچێوهى چهند تاقى كردنهوهيهكى بهرنامهرێژ ههر لهماوهى تاقى كردنهوه بگرهتا دهگاته رابردوى خۆى تا هاتنه نێو حزب وتواناى خۆگرى وئاستى دڵسۆزىو قهوارهى متمانهوهو پايهى كۆمهڵايهتى حسابى بۆئهكرێت لهههمان كاتدا پرهنسيبهكانى حزيب بهورد ترين شێوه پياده ئهكرێت بهههردووشێوازى شاراوهو ئاشكرا .
سێيهم // رێكخستن
بهدرێژاى مێژوو رێكخستن فاكتهرێكى سهرهكى بووهبۆپيادهكردنى چالاكيهكانى توخمى ئادهميزاد تاكه يهك ئاكاروشاكارى مرۆڤ بهدى ناكرێت مۆركى رێكخستنى پێوه ئهبێت ئيستاشى لهگهڵدا بێت كهسهردهمى تهكنهلۆژياو ئهنترنێته , رێكخستن باڵان وههستيا ر ترين ئهركه زانستى يهكان بهرجهسته ئهكات .( واته ژيان رێكخستنه ورێكخستنيش ژيانه ) چونكه تهنانهت خواردن وخهوتن پێويستى بهرێكخستن ههيه . پارتى سياسى بهدهر نىيه لهوانهى سهرهوه كهواته رێكخستن يهكێكه لهبنهماسهرهكى يهكانى . پارتى سياسى رێكخستنى حزبى كهشێوهى چالاكى حزب وخهباتى ديارى ئهكات بۆگهيشتن بهئامانجهكانى يان وهك بيرمهندى مهجهرى (جورج لوكاش ) ئهلێ (ڕايهلى پێك گهياندنى تيۆر پراكتيته ) . نوسهرى كتێبى (فى التنظيم الپورى ) ئهلێ (جوههرى حزبايهتي لايهنهپراكتيوكهكهيهتى مهودايهكى زۆريش لهنێوان تيۆرو پراكتيك داههيه ,ئهوهى ئهو مودايهش پر ئهكاتهوهو ئهو دوولايهنه بهيهكهوه ئهبهستێتهوه تهنها رێكخستنه . ) وهك چۆن حزب وهسيلهيهكه بۆ بهئامانج گهياندنى (كۆمهڵێك يا دهستهيهك , جهماوهرێك يا گهلێك ) ئاواش رێكخستنى حزب وهسيلهيهكه بۆ پراكتيزه كردنى ئيدارهو ئامانجى ئهو حزبانه.
شێوهكانى رێكخستن بهپێى (قۆناغى خهبات ) زروفى مهوزوعى ئامانجهكان) ئهبێ / بگۆرێ / دابرێژرێتهوه / نوێبكرێتهوه , ئهگهر وانهبێت كۆمهڵێك گرفت وكۆسپ ولهمپهر لهبهردهم چالاكى سياسى قووت ئهبێتهوه نوێكردنهوهوگۆرينى فۆرمهكانى رێكخستن نيشانهى بير كردنهوهو تێروانينێكى زانستيانه بهڵام نابێ ئهو گۆران ونوێكردنه واته مهزاجى بێت يان لهسهر ويستى زاتى بێت بهلكو پێويستيهكان وواقعى ئهو قۆناخه ئهسهپێنێت .ئهگهر نا دهر هاويشتهى خراپهى لێ ئهكهوێتهوه , سهقام كيرى رێكخستن دهشێوێنێ ودڵهراوكێ ئهخاته برواو متمانه بهخۆبونى كادرهكان و قودسيهتى ئۆرگانهكان كهم بايهخ ئهكات لاى جهماوهر كهلاپهره / 143 /ى (موسوعهاالا هلال الاشتراكيه ) كهلهسالى 1968 چاپ كراوه (ابراهيم عامر ) شێوهكانى (فۆرمهكانى )
رێكخستن بهم شێوه ئهخاته بهرچاو :
1- فۆرمى رێكخستنى ئهو حزبانهى (سهركرده يان فهرماندهى ) بهدواوهيه وهك ههيئهى رزگارى ميللى فهرنسى كه ژهنهرال ديگول سهركردايهتى ئهكرد .
2- فۆرمى رێكخستنى ئهو حزبانهى بۆ قۆناغێكى ديارى كراو دامهزراون وهك حزبه نيشتمانى يهكان پێش قۆناخى رزگاركارى نيشتمانى .
3- فۆرمى رێكخستنى حزبه ئايدلۆژي يهكانى (سۆسيالست وكۆمۆنيستهكان )
(8)
فۆرمى رێكخستنى (ئۆپۆرتۆنزم )ه كان كهتهنهامهبهستيان دهسته ڵاته ئاقارى ئهودهستهڵاته لهكوێوه بێت رووى لێئهكهن بهبێ رهچاوكردن عهقيدهوفكر .
چهند رايهكى تر لهسهر گرنگى رێكخستن وپێناسهكردنى :
1- (فردريك ئينگلس ) پێگهى رێكخستنى لهچالاكى حزبدا بهرجهسته كردووهوگرنگى يهكى زۆرى پێداوه لهسالى 1872 ز نووسيويهتى (هيچ حزبێكى سياسى ناتوانێ بهبێ رێكخستن بوونى ههبێت )
2- بير مهندى فهرنسى (موريس ديظرچيه ) لهكتێبى (الاحزاب السياسيه ) كه (على مقلد وعبدالحسن سعيد ) كردوويانه بهعربى ئهڵێت لهسالى (1925- 1930 ز ) شيوعيهكان پهيرهوى جۆره رێكخستنێكى زۆر رهسهن يان كرد كهچهند ئهلقهيهكى بچوك بهيهكهوه گرێ درابوون ئهورێكخستنه بۆپهيوهندى بهجهماوهرهوه لهعهقيدهى ماركس زياتر كارى كردهسهر سهركهوتنى شيوعيهكان .
3- لينين لهكتێبى ( ههنگاوێك بۆ پێشهوه دووههنگاو بۆدوواوه ) ئهلێ (سياسهت ورێكخستن دووروى يهك دياردهن كهئهويش دياردهى چالاكى حزبى يه
4- بير مهندى ئهلمانى (رۆبێرت ميشيل ) له كتێبى (سۆسۆلۆژياى پارتهسياسى يهكان ) ئهلێت (ناكرێت ديموكراسيهت ههبێت بهبێ بونى رێكخستن ) .
لهوهوه بۆمان دهرئهكهوێ زۆربهى ئهو بير مهندانه پێيان وايه
1- رێكخستن پێگهيهكى سهرهكى چالاكى حزبىيه (چالاكى حزبى = كارى فكرى سياسى +كارى رێكخستن )
2- تاقيگهى فكرى وسياسهته
3- كارئهكاته سهر ئههمهيهتى حزبهكان .
ههرچهنده رێكخستن بايهخى خۆى ههيه بهڵام ههمووحزبهكان بهيهك ئهندازه پابهندى خۆيان بهگرنگى رێكخستنهوه رانا گهيهنن بهپێى سروشتى كۆمهڵگا جياجاكان . ئهو كۆمهڵگا پێشكهوتووانهى كهياساتياى دامهزراوه وسهقام گيرى سياسى وئابورى ههيه وگهشهپێدانى كۆمهلاَيهتى كراوه خاوهن ئهزموون وباگراونێكى زانستى رۆشنبيرى بهرزيان ههيه ,رهگهز پهرسنى وجينوسايد نى يه, كێرڤى رێكخستن لهوكۆمهڵگايهنهدا نزمه وتهنانهت نى يه بهپێچهوانهشهوه لهناو حزبه شيوعى وسوشيالست وشۆرش گێرهكاندا ) بههۆى سهختى خهباتهكهيان و درندهيى وكهللهرهقى سهرانى حوكمبهدهست تياياندا وههژارى كۆمهڵگاكه رێكخستنى حزبى دوردو تۆكمهيه .
پاتى سياسى ئهركێكى ديارى كراوى لهئهستۆدايه ناتوانێت ئهو ئهركانه جێ بهجێ بكات بهبێ بونى رێكخستنى پتهو راسته قينه , رهگهزى رێكخستن رۆلێكى سهرهكى وگرنگى ههيه لهژيانى پاتى سياسى دا . بهزانين رادهى هێزو پتهوى رێكخستن دهتوانرێ رێژهى سهركهوتنى پارتى سياسى ديارى بكهين (ملزمه ) .