Sunday, 11.23.2008, 01:41pm (GMT)
  ماڵه‌وه‌
  پرسیار
  RSS
  لینک
  ماڵه‌وه-ماڵپه‌ڕه‌‌
  په‌یوه‌ندی
 
ژاپۆن : په‌کین بۆ یه‌که‌مین جار دوای 7 ساڵ توشی هه‌ڵیسانی ئابوری بویه‌وه‌ ; به‌رادعی : ناتوانین بگه‌ینه‌ ده‌رئه‌نجامێکی خێرا تا زانیاری باوه‌ڕپێکراومان ده‌ست نه‌که‌وێت، یۆرانیۆم هه‌بووه‌ ; ئاژانسه‌کان : له‌ عه‌ماره‌ ره‌تڵێکی ئه‌مریکییه‌کان هێرشی ده‌کرێته‌ سه‌ر ; به‌غدا : هۆشیار زێباری و رایان کرۆکه‌ر واژویان له‌سه‌ر ڕێککه‌وتنه‌ ئه‌منییه‌که‌ کرد ; ئاژانسه‌کان : گروپی سیتی بانکییه‌کانی ئه‌مریکا 53 هه‌زار کارمه‌ندی له‌ کاره‌کانی ده‌رکرد
::| ووشه‌:       [گه‌ڕانی تایبه‌ت]
 
  ::| له‌ ڕۆژێکی وه‌ک ئه‌مڕۆدا
November 2008  
Su Mo Tu We Th Fr Sa
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            
 
 
لێکۆڵینه‌وه‌ و وتار
 

ناسیۆنالیزم...به‌شی شه‌شه‌م


Monday, 02.25.2008, 06:35am (GMT)

نوسینی : قوربانی عه‌بدولره‌حمان

 

چاوپێكه‌وتنى دوولایه‌نه‌ له‌كانى ماران

له‌و ئاخریانه‌دا چاوپێكه‌وتنێك له‌به‌ینى ژه‌نڕاڵ بارزانى و كۆڕێكى عێراقى له‌ 4/3/1963 دا له‌كانى ماران پێك هات وه‌فدى عێراقى به‌سه‌رۆكایه‌تى تاهر یه‌حیا ڕابه‌رى ده‌كرا ، هه‌روان تكریتى ، ژه‌نڕاڵ فتاح شاعیلى و سێ كه‌سى تر كه‌كورد بوون وه‌زیره‌كان  له‌ بابا على ، فواد عارف ، حه‌یده‌ر سوله‌یمان پێك هاتبوون .

دواى گفتوگۆیه‌كى سێ سه‌عاتى وه‌فدى عێراق ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى بچنه‌وه‌ بغداد و مشاوه‌رى خۆیان بكه‌ن وه‌بڕیارى دانیشتنێكى تر درا .

به‌ڵام مه‌لا مسته‌فا لیستێكى له‌پێش تاهیر یه‌حیا داناو دایه‌ كه‌ واى ده‌گه‌یاند داواكانى زبر و سه‌خته‌ .

داخوازى یه‌كانى بارزانى :.

  1. به‌ڕه‌سمى ناسینى خه‌ڵكى كورد و مافى ڕه‌واى كورد له‌سه‌ر ڕێوشوێنى (ئۆتۆنۆمى) و كۆڕێكى كورد بۆ دانانى یاساى مجلس له‌لایه‌ن ته‌واوى خه‌ڵكى كورد هه‌ڵبژێردرێ ، ئازادى و سه‌ربه‌خۆیى هه‌بێ، دانانى نایب سه‌رۆكى كورد له‌كۆماردا و ناوچه‌ى كوردستان بریتى بێ له‌لیواكانى سلێمانى ، كه‌ركوك ، هه‌ولێر ، ناوچه‌ى لیواى موصڵ و دیاله‌ ، كوردستانیش .
  2. پێكهاتنى هێزێكى كوردى له‌پێشمه‌رگه‌كانى ته‌واوى كوردستان و ئه‌و هێزه‌ له‌ژێر فه‌رمانده‌ى بغداد دا ده‌بێ.
  3. پێكهێنانى ژاندرماى كوردستان ، به‌شداربونى كورد له‌قازانجى نه‌وت دا .وه‌له‌باره‌ى ڕاگه‌یاندنى خود موختارى (ئولتى ماتوم)ى دانی وتى ئه‌گه‌ر ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ به‌جێ نه‌یه‌ت شه‌ڕ پاش سێ ڕۆژ ده‌ست پێده‌كاته‌وه‌ .

له‌ئه‌نجامدا حكومه‌تى بغداد ئه‌و داخوازییانه‌ى زۆر پێ گران بوو ئاگادارى دا كه‌ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ بۆ ئێمه‌ ناگونجێ.

(ئه‌م هه‌موو هێنان و بردنانه‌ى كورد و ده‌ستى ده‌ستى پێكردنیان له‌لایه‌ن حكومه‌ته‌ جۆربه‌جۆره‌كانى عێراقه‌وه‌ ته‌نها مه‌به‌ستیان بووه‌ دوایان بخه‌ن‌ له‌شۆڕش و هه‌وڵ بده‌ن هه‌لێكیان بۆ هه‌ڵبكه‌وێ بۆ له‌ناوبردنیان و سه‌ركوتكردنى شۆڕشه‌كان، به‌بۆچونى من هیچ كاتێك ڕژێمى بغداد به‌ڕاستى دانه‌نیشتووه‌ له‌گه‌ڵ نوێچنه‌رانى كورد بۆ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كانى كورد) .

(سه‌ره‌تاى ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى شه‌ڕ)

سه‌رئه‌نجام له‌9/6/1963 له‌به‌ره‌به‌یانیدا به‌بێ ئه‌وه‌ى بارزانى ئاگادار بكرێته‌وه‌ ده‌بێ له‌ماوه‌ى 24سه‌عاتدا سه‌رشۆڕ بكا ، هێزى عێراق ده‌ستى كرد به‌گوله‌ باران كردنى شارى كه‌ركوك، سوله‌یمانى، هه‌ولێر، له‌پاشان ئه‌و شارانه‌ى به‌تانك گه‌مارۆدا و شاره‌كه‌ى گرت و دوكان و بازاڕى كورده‌كان تاڵان كران و ته‌نها له‌سلێمانى 267 كورد كوژران و به‌ده‌یان كورد ڕه‌وانه‌ى زیندان كران .به‌م جۆره‌ شه‌ڕ‌ له‌سه‌رتاسه‌رى كوردستان به‌رده‌وام بوو، ته‌نانه‌ت سوپاى سوریا بۆ هاوكارى حكومه‌تى عێراقى له‌ناوچه‌ى زاخۆ به‌شدارى شه‌ڕیان كرد دژى شۆڕشى كورد ، به‌ڵام سه‌رئه‌نجام ئه‌م جاره‌ش سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون بۆیه‌ جارێكى تر له‌مانگى دووى 1964 حكومه‌تى عێراقى و بارزانى داواى ڕاگرتنى شه‌ڕیان كردو داوایان كرد كه‌ به‌هێمنى و ئاشتى بگه‌ڕێنه‌وه‌ ناوچه‌كه‌و جارێكى تر گفتوگۆیه‌كى نادیار له‌نێوان حكومه‌تى عارف و بارزانیدا ده‌ستى پێكرده‌وه‌ به‌ڵام پارتى دیموكرات ئه‌م ته‌قه‌ ڕاگرتنه‌ى پێ باش نه‌بوو ئه‌مه‌ ته‌نها بڕیارى بارزانى بوو .

بڕیارنامه‌ى پێكهاتنى 9/6/1966 حكومه‌ت به‌نهێنى وه‌فدێكى نارد بۆ لاى بارزانى به‌مه‌به‌ستى وتوێژ له‌ 13/6/1966 دا وه‌فدێكى كورد به‌سه‌رۆكایه‌تى حه‌بیب كریم نوسه‌رى گشتى (پ.د.ك) صاڵح یوسفى و محسین دزه‌یى ئه‌ندامانى كۆمیته‌ى پارتى بۆ وتوێژ له‌گه‌ڵ عبدالرحمن عارف ، ئه‌وه‌بوو له‌ 29/6/1966 دا پاش وتوێژه‌كه‌ سه‌رۆك وه‌زیرانى عێراق (عبدالرحمن بزاز) له‌سه‌ر ته‌له‌فزیۆن مافى كوردانى به‌چه‌شنى لامه‌ركه‌زى به‌خه‌ڵكى عێراق ڕاده‌گه‌یه‌نێ به‌م شێوه‌یه‌ :

  • هه‌ڵبژاردنى نوێنه‌ر ، دانانى یاسا ، لێ خۆشبوونى گشتى ، له‌دورگه‌و ناوچه‌ى كوردستاندا ، زمانى كوردى جێى زمانى عره‌بى بگرێته‌وه‌ له‌ئیداره‌كاندا  داب و روسم ببێ ، پێشمه‌رگه‌كان به‌چه‌شنى (هێزى ده‌وڵه‌تى) له‌مه‌ڵبه‌ندى كوردستاندا بێ ، ته‌واوى خه‌ڵكى كورد كه‌هه‌ڵوه‌دابوون بچنه‌وه‌ سه‌ر كاروبارى خۆیان و ژیانى ڕاسته‌قینه‌ى خۆیان درێژه‌ پێ بده‌ن ، هه‌ندێ له‌ماده‌كانى بڕیارنامه‌كه‌ به‌نهێنى نوسرابوو ، كه‌حیزبى دیموكراتى كوردستان به‌چه‌شنى ڕه‌سمى بناسرێ زیندانه‌ سیاسیه‌كان له‌به‌ندینخانه‌كان ئازادبكرێن ، لیواى كورد له‌ده‌وروبه‌رى دهۆك له‌بادینان دیارى بكرێت ، هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م ڕێكه‌وتن نامه‌یه‌ دكتۆر محمود عوسمان كه‌ به‌ (وه‌زیرى كاروبارى ده‌ره‌وه‌) ى بارزانى ناسرابوو پاش 9 ساڵ به‌وجۆره‌ دوابوو ده‌ڵێ : ئێمه‌ به‌چاكى ده‌مانتوانى له‌و داخوازییانه‌ى كه‌ كردمان پێ پتر دابگرین ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ، كه‌ڵكمان لێ وه‌رنه‌گرت ته‌نیا به‌و پێگه‌یشتنه‌ ڕازى بووین ، له‌حه‌قیقه‌تدا شه‌ڕه‌كه‌ به‌قازانج و سودى كورده‌كان ته‌واو بوو ، وورده‌ وورده‌ كاتى هێمنایه‌تى و ئاشتى ده‌هات له‌نێو بچێ و ئاسۆى كوردستان تاریك ببێته‌وه‌ .

پێكهاتنى مارسى 1970

پاش سێ مانگ گفتوگۆ له‌ 10 ى مارسى 1970 له‌ناكاو ، بارزانى و صددام حسێن له‌قوتابخانه‌یه‌كى بچوكى ناوپردان ڕێككه‌وتنێكیان ئیمزا كرد ، كه‌ له‌وپێكهاتنه‌دا 15 مادده‌ كه‌ڕه‌زامه‌ندى هه‌ردوولاى تێدابوو وه‌ مادده‌ى 14 كه‌ى ئۆتۆنۆمى به‌جێ هات .

هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ كه‌له‌سه‌رى ده‌ڕۆیشتن خوێندنى زبانى كوردى و به‌ڕه‌سمى ناسینى له‌ناوچه‌كانى كوردستان دابوو كه‌ كورده‌كان ده‌یانگوت له‌و مه‌ڵبه‌ندانه‌ى كه‌ زیاتر كوردى تیادا ده‌ژین خوێندن و نوسینى زبانى كوردى له‌گه‌ڵ (زبانى عربى) له‌ئاكارى نیزامى و ئیدارى دا به‌رامبه‌ربن ، بودجه‌و پاره‌ بۆ ناوچه‌كه‌ دیارى بكرێ ، نابێ سه‌رۆكێكى كوردى دابنرێ ، نوێنه‌رى كوردان به‌گوێره‌ى دانیشتوانى كوردى ئه‌و ناوچه‌ له‌ڕوى یاسایى هه‌ڵبژێردرێ و دیارى بكرێ .

بارزانى وپه‌یمانى 6 ى مارسى 1975

له‌ 5 ى مارسى 1975 واته‌ پێش پێكهاتن و به‌ستنى په‌یمانه‌كه‌ ئه‌فسه‌رێكى (سێرو سپى) ته‌علیمى ئێران هاته‌ كن بارزانى وه‌ پێى ڕاگه‌یاند كه‌سه‌رجه‌م تاڵى و ناله‌باریه‌كى كه‌ له‌گوماندا ناگونجێ ئه‌وه‌یه‌ كه‌سنور ده‌به‌سترێ و ته‌واوى بزوتنه‌وه‌كه‌ ڕاده‌وه‌ستێ وه‌نابێ چاودێرى یارمه‌تى له‌ئێرانه‌وه‌ ببێ وه‌پێویسته‌ داخوازیه‌كانى عێراق جێبه‌جێبكرێت وه‌ئه‌گه‌ر (پ.م) كان ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت بۆ ئێران په‌نا بهێنن نابێت هه‌موو پێكه‌وه‌ بێن و به‌ڵكو ده‌بێت تاقمى بچوك بچوك بێن و ئه‌سڵه‌حه‌كانیان بده‌نه‌ ده‌ستى هێزى ئێران و بێ چه‌ك خۆیان به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌ن و ئێمه‌ په‌نایان بده‌ینێ .

هۆكاره‌كانى هه‌ره‌سى شۆڕشى ئه‌یلول

شۆڕشى ئه‌یلول له‌ساڵى 1961 دا له‌بارودۆخێكى ناوچه‌یى و نیوده‌وڵه‌تى دیارى كراو، له‌ئه‌نجامى زوڵم و سته‌م و چه‌وساندنه‌وه‌ى نه‌ته‌وه‌یى و كۆمه‌ڵایه‌تى ده‌یان ساڵدا، به‌شێوه‌یه‌كى تراژیدى له‌چیاكانى كوردستان، مه‌شخه‌ڵى به‌رز بووه‌ و گه‌یشته‌ هه‌موو ناوچه‌كانى باشوورى كوردستان.

ئه‌م شۆڕشه‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌كى مێژوویى بوو به‌رامبه‌ر به‌سیاسه‌تى سه‌ركوتكه‌رانه‌ى حكومه‌تى قاسم ، ئه‌نجامى پاشگه‌زبونه‌وه‌ى حكومه‌تى عێراق له‌به‌ڵێنه‌كانى بۆ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌ى نه‌ته‌وه‌یى كورد له‌چوارچێوه‌ى ژیانى دیموكراتى و ئاشتیدا .

دواى ڕێككه‌وتن نامه‌ى 11ى ئازارى 1974 چوار ساڵ بارودۆخى نه‌شه‌ڕ نه‌ ئاشتى له‌كوردستاندا به‌رده‌وام بوو .

له‌نیسانى 1974 جارێكى تر له‌ئه‌نجامى نه‌سه‌لماندنى مافه‌كانى كورد له‌لایه‌ن حكومه‌تى عێراقى (به‌عس) شه‌ڕ ده‌ستى پێكرده‌وه‌ نزیكه‌ى هه‌موو كوردى باشور له‌ژێر ئاڵاى بارزانیدا كۆبونه‌وه‌ و دژى حیزبى به‌عس وه‌ستان و شه‌ڕه‌كه‌ له‌هه‌موو كات گه‌رم ترو سه‌خت تربوو، پشتیوانى كوردیش له‌شۆڕشه‌كه‌ له‌هه‌موو كات فراوان تربوو،سه‌دان هه‌زار كه‌س چونه‌ ناوڕیزى شۆڕشه‌كه‌وه‌(ئه‌فسه‌ر، قوتابى، پزیشك، ئه‌ندازیار، مامۆستاى زانكۆ).

به‌جۆرێك ده‌توانین بڵێین شه‌ڕى 1974 – 1975 له‌نێوان حكومه‌تى عێراقى و شۆڕشى كوردستاندا بوو .

ئه‌م ڕاستیه‌ كه‌ حكومه‌تى عێراقیش نه‌یانتوانى خۆی لێ لابده‌ن ئه‌وه‌تا (سه‌دام حسێن) به‌بۆنه‌ى هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى په‌یماننامه‌ى جه‌زائیر له‌ 1980 دا به‌م جۆره‌ دانى پیا دا ده‌نێ (جه‌نگه‌كه‌ گران و سه‌خت بوو هێزى چه‌كدار زیاتر 16 هه‌زار پێكراوى له‌نێوان شه‌هید و برینداردا له‌ده‌سچوو، سه‌رجه‌مى پێكراوه‌كان له‌جه‌نگدا له‌نێوان سه‌رباز و هاوڵاتیدا نزیكه‌ى (60) هه‌زار پێكراو بوو .

هه‌ر (سه‌دام حسێن) له‌شوێنێكى تردا سه‌باره‌ت به‌خراپى بارودۆخى ده‌وڵه‌تى عێراقى كه‌به‌هۆى شۆڕشى كوردستانه‌وه‌ توشى هاتبوو ده‌ڵێت:

كار گه‌یشتبووه‌ پله‌یه‌كى ترسناك، چه‌كى یه‌كلاكه‌ره‌وه‌مان به‌ره‌و كه‌مى ده‌چوو جبه‌خانه‌ى تۆپى قورسمان له‌ته‌واوبوندا بوو ، له‌بۆمبا قورسه‌كانى چه‌كى ئاسمانى ته‌نیا سێ دانه‌مان مابوو ).

ڕێكه‌وتنى جه‌زائیر له‌ڕێكه‌وتى 6/3/1975 دوا كارتى به‌عسیه‌كان بوو بۆ له‌نێوبردنى شۆڕشى كورد له‌جه‌زائیر له‌نێوان (سه‌دام حسێن) و (شاى ئێران) دا به‌سترا .كه‌ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆى تێكشكانى شۆڕشى كورد و ڕزگاربوونى حكومه‌تى به‌عس له‌ناوچوون .

ڕاسته‌ ڕێكه‌وتنى جه‌زائیر وه‌ك هۆیه‌كى ده‌ره‌كى و فاكته‌رێكى بابه‌تى كاریگه‌ربوو، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هۆكاره‌ ناوخۆییه‌كان و فاكته‌ره‌ خۆییه‌كه‌ بۆ ڕوخان و هه‌ره‌س هێنانى شۆڕش له‌بارنه‌بونایه‌ هه‌رگیز ئاشبه‌تاڵ نه‌ده‌بوو .

بۆیه‌ ده‌كرێ هۆیه‌كانى هه‌ره‌س به‌م جۆره‌ پۆلێن بكرێت:

  1. هۆكاره‌ ناوخۆیى یه‌كان .
  2. هۆكاره‌ حیزبى یه‌كان .
  3. هۆكاره‌ كۆمه‌ڵایه‌تى یه‌كان .
  4. هۆكاره‌ سه‌ربازیى یه‌كان .
  5. هۆكاره‌ ده‌ره‌كیه‌كان .
  6. په‌یوه‌ندى یه‌ ده‌ره‌كى یه‌كان .
  7. ڕێككه‌وتن نامه‌ى جه‌زائیر .

لێره‌دا ده‌بێت ئه‌و ڕاستیه‌ بزانین كه‌هۆى بنچینه‌یى و گرنگى پێش ڕێكه‌وتنى جه‌زائیر له‌سه‌ر یه‌ك كه‌ڵه‌كه‌ ببون .

تا ئه‌هات زیاتر ناوجه‌رگى بزوتنه‌وه‌كه‌یان ئه‌خوا‌رده‌وه‌ و پوچیان ئه‌كرده‌وه‌ .

ڕێكه‌وتنه‌كه‌ى ئێران و عێراق ته‌نها ئه‌وكاته‌ توانى ڕۆڵى كاریگه‌ر ببینێ كه‌ئه‌و هۆیه‌ بنچینه‌یى و گرنگ و كاریگه‌رانه‌ى كه‌له‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌یان پێكراوه‌ ڕۆڵى ته‌واوى خۆیان بینى بوو، وایان له‌بزوتنه‌وه‌كه‌ كردبوو كه‌ته‌نیا قاوغێكى به‌تاڵى لێمابۆوه‌ بۆیه‌ ئه‌و موئامه‌ره‌ ده‌ولییه‌ى له‌كورد كرا وابه‌ئاسانى توانی مه‌به‌سته‌كه‌ى خۆى بپێكێ و كۆتایى به‌شۆڕشى ئه‌یلول بهێنێ .


نوسراوی تر:
ناسیۆنالیزم...به‌شی پێنجه‌م (02.14.2008)
ناسیۆنالیزم...به‌شی چواره‌م (02.04.2008)
ناسیۆنالیزم...به‌شی سێیه‌م (01.21.2008)
ناسیۆنالیزم...به‌شی دووه‌م (01.08.2008)
ناسیۆنالیزم...به‌شی یه‌که‌م (12.27.2007)
بۆچی سونه‌کانی عێڕاق دژی چه‌سپاندنی سیسته‌می فیدڕاڵین؟ (12.18.2007)
نهێنی کورد له‌ عێڕاقدا؟ (12.13.2007)
کۆمه‌ڵگای شارستانی...جیاوازی تایبه‌ت...به‌شی سێیه‌م (12.03.2007)
عێڕاق : مانه‌وه‌ یان پاشه‌کشێ؟ (11.26.2007)
به‌ره‌و کۆمه‌ڵگای شارستانی...به‌شی دووه‌م (11.11.2007)



 
هه‌موو هه‌واڵه‌کان  
  مه‌ڵبه‌ندو کۆمیته‌کان
  هه‌واڵ
  لێکۆڵینه‌وه‌ و وتار
  فایلی دیموکراسی
  فایلی مافی مرۆڤ
  فایلی ئاشتی
  فایلی ژنان
  فایلی گه‌نجان
  فایلی ئیسلامی سیاسی
  فایلی‌‌ سیاسی
  فایلی ئاسایش
  فایلی کۆنگره‌ی ی.ن.ک
  فایلی پرۆژه‌ ئابورییه‌کان
  فایلی سۆشیال دیموکرات
  فایلی یاسا
  فایلی ژینگه‌
  هه‌مه‌ڕه‌نگ
  هه‌واڵی وه‌رزشی
  ::| نامه‌ی هه‌واڵ
ناوت:
مه‌یله‌که‌ت:
 
 

ی.ن.ک مه‌ڵبه‌ندی یه‌ک
[بدایه‌تی ماڵپه‌ڕه‌]